Το αντι-οικουμενιστικό έργο του Αγίου Φιλαρέτου στην ΡΟΕΔ


 



Στις 14/27 Μαΐου 1964, στην Σύνοδο της Ιεραρχίας, έπειτα από μακροχρόνια παραμονή στην ηγεσία της ΡΟΕΔ, ο Μητροπολίτης Αναστάσιος υπέβαλε την παραίτησή του λόγω μεγάλης ηλικίας και για λόγους υγείας. Τότε οι Αρχιερείς της ΡΟΕΔ βρέθηκαν διηρημένοι σε δύο παρατάξεις: η μία, η παράταξη των «Ζηλωτών», ήθελε για Μητροπολίτη τον Αρχιεπίσκοπο Σαν Φρανσίσκο Ιωάννη και η δεύτερη η παράταξη των «Διπλωματών» ήθελε τον Ουασιγκτώνος και Φλώριδος Νίκωνα. Εν όψει απειλουμένης διαιρέσεως, ο Αρχιεπίσκοπος Ιωάννης απέσυρε την υποψηφιότητά του και πρότεινε τον νεώτερο κατά τα πρεσβεία από όλους τους Αρχιερείς Επίσκοπο Βρισβάνης Φιλάρετο.


Η Ιεραρχία της ΡΟΕΔ μετά την εκλογή του νέου Μητροπολίτου Φιλαρέτου δίπλα στον απερχόμενο Μητροπολίτη Αναστάσιο.


Κατά μία άλλη εκδοχή, η πρόταση έγινε από τον Αρχιεπίσκοπο Σύδνεϋ Σάββα. Πάντως η πρόταση της υποψηφιότητας του Επισκόπου Βρισβάνης Φιλαρέτου έτυχε της υποστηρίξεως του Μητροπολίτου Αναστασίου και της γενικής αποδοχής των συμμετεχόντων διότι ήταν ο νεώτερος κατά πρεσβεία της αρχιερωσύνης και είχε ελάχιστα δικτυωθεί στους κύκλους της ΡΟΕΔ και δεν είχε προλάβει να συνδεθεί με κάποια «παράταξη». Ο ίδιος είπε στους συνιεράρχες του ότι αισθάνθηκε όπως κάποιος που οδηγείται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Στην ενθρόνισή του από τον ίδιο τον προκάτοχό του Μητροπολίτη Αναστάσιο
χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά, έπειτα από πολλούς αιώνες, ένα αρχαίο κείμενο
ακολουθίας ενθρονίσεως Μητροπολίτου Μόσχας. Μετά από ένα έτος, τον Μάϊο του 1965 ο Μητροπολίτης Αναστάσιος εξεδήμησε προς Κύριον.

Επί της Πρωθιερχίας του Μητροπολίτου Φιλαρέτου έγιναν οι εξής αγιοκατάξεις: του Αγίου Ιωάννου της Κρονστάνδης (το 1964), του Οσίου Γερμανού της Αλάσκας (το 1970), της Αγίας Ξένης της Αγίας Πετρουπόλεως της δια Χριστόν Σαλής (το 1978), πάντων των Αγίων Νεομαρτύρων της Ρωσίας (1981) και του Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ.
Υπό την Προεδρία του νέου Μητροπολίτου Ιερά Σύνοδος της ΡΟΕΔ θα προβεί στις 18/31 Δεκεμβρίου 1969 στη Συνοδική αναγνώριση των Επισκοπικών χειροτονιών του 1960 και του 1962 τις οποίες είχαν τελέσει οι Αρχιερείς της ΡΟΕΔ για την Εκκλησία των ΓΟΧ της Ελλάδος και αποφασίζει την είσοδο σε Εκκλησιαστική Κοινωνία με αυτήν (βλ. επόμενο κεφ.). Στις 1/14 Σεπτεμβρίου 1971 αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον νέο Πατριάρχη Μόσχας Ποιμένα και θα εξέφραζε τη στήριξή της στην Εκκλησία των Κατακομβών. Έξι έτη αργότερα η ΡΟΕΔ θα απεδεχόταν στις τάξεις του Ιερού της Κληρου μία ομάδα «Κατακομβιτών» που ήταν δίχως αρχιερατική φροντίδα και το 1982 χειροτόνησε μυστικά σε Επίσκοπο τον Βαρνάβα Προκόφιεφ και τον απέστειλε στη Μόσχα ο οποίος τη εντολή της Συνόδου χειροτόνησε μυστικά τον Επίσκοπο Λάζαρο Ζουρπένκο για τους κατακομβίτες της Ρωσίας.

Το πιο σημαντικό έργο του Μητροπολίτου Φιλαρέτου μπορεί να θεωρηθεί ο αγώνας που έδωσε κατά του Οικουμενισμού, με αποκορύφωμα την Συνοδική καταδίκη του ως αιρέσεως όπως θα δούμε στην επόμενη ενότητα.


3.2 ΡΟΕΔ και Οικουμενική Κίνηση

3.2.1 Αρχικές Αμφιταλαντεύσεις
Η ΡΟΕΔ φαίνεται ότι αντιμετώπισε αρχικώς την οικουμενική κίνηση κατά τρόπον όχι απορριπτικό, αλλά δίχως να την εγκολπωθεί με ενθουσιασμό. Ο Άγιος Φιλάρετος στην «Πρώτη Επιστολή Πόνου» σε κάποιο σημείο αναφέρει για την Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ στην Ουψάλα, ότι «αυτή τη φορά δεν είχαμε παρατηρητές μας και λαμβάναμε πληροφορίες περί αυτής της Συνελεύσεως μόνο από τον περιοδικό τύπο». Αυτό σημαίνει ότι άλλες φορές είχαν στείλει παρατηρητές, δίχως όμως η ΡΟΕΔ να γίνει ποτέ οργανικό μέλος του ΠΣΕ.

Σε ένα άλλο σημείο της ίδιας Επιστολής ο Άγιος Φιλάρετος αναφέρει κάτι αρκετά διαφωτιστικό:

Όσον αφορά την ημετέραν Υπερόριον Ρωσικήν Εκκλησίαν, η άποψίς της διετυπώθη μετά ιδιαιτέρας σαφηνείας κατά τον διορισμόν του αντιπροσώπου της εις την μόνιμον Επιτροπήν της περί «Πίστεως και Τάξεως» Συνελεύσεως την 18/31 Δεκεμβρίου 1931. Η απόφασις αύτη έχει ως εξής: «Διαφυλάττουσα την πίστιν εις την Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν η Σύνοδος των Επισκόπων ομολογεί, ότι η Εκκλησία αύτη ουδέποτε διηρέθη. Το πρόβλημα μόνον είναι ποίος ανήκει εις Αυτήν και ποίος δεν ανήκει. Συγχρόνως, η Σύνοδος θερμώς χαιρετίζει όλας τας προσπαθείας των
ετεροδόξων ομολογιών, όπως μελετήσουν την περί της Εκκλησίας διδασκαλίαν του Χριστού, με την ελπίδα ότι διά της τοιαύτης μελέτης και ιδία διά της συμμετοχής των αντιπροσώπων της Αγίας Ορθοδόξου Εκκλησίας ίσως επί τέλους καταλήξουν εις την πεποίθησιν ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία, ούσα ο στύλος και το εδραίωμα της αληθείας (Αʹ Τιμ. γʹ 15), έχει διατηρήσει την υπό του Σωτήρος Χριστού δοθείσαν εις τους Αποστόλους διδασκαλίαν πλήρως και άνευ οιωνδήποτε σφαλμάτων. Με την πίστιν αυτήν και με τοιαύτην ελπίδα η Σύνοδος των Επισκόπων δέχεται ευχαρίστως την πρόσκλησιν της Επιτροπής διά την συνέχισιν της Συνελεύσεως της Πίστεως και Τάξεως».

Από αυτό το απόσπασμα γίνεται κατανοητό ότι τότε η ΡΟΕΔ έβλεπε τη συμμετοχή της σε αυτές τις συναντήσεις με πνεύμα ιεραποστολικό και όχι οικουμενιστικό. Όταν άρχισαν να μεταβάλλονται οι συνθήκες και διαπιστώθηκε ότι υπάρχει προσπάθεια συγχωνεύσεως όλων των δογμάτων, με την υποβάθμιση των δογματικών διαφορών των συμμετεχόντων, έπαυσε να στέλνει εκπροσώπους ούτε και ως παρατηρητές.

3.2.2 Ριζική Αντίθεση προς τον Οικουμενισμό

Ευθύς ως έγινε λεγόμενη η άρση των αναθεμάτων μεταξύ Πάπα και Πατριάρχου Αθηναγόρα, τον Δεκέμβριο του 1965, ο Άγιος Φιλάρετος απέστειλε επιστολή στον Πατριάρχη εκφράζοντας τη διαφωνία του ως εκπρόσωπος του ελεύθερου τμήματος της Ρωσικής Εκκλησίας. Θεώρησε αδύνατο να λαμβάνονται αποφάσεις που να μη είναι σε συμφωνία με τους Αγίους Πατέρες, ιδιαίτερα τον Μέγα Φώτιο και τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό. Χαρακτήρισε άκυρη την πράξη άρσης των αναθεμάτων εφ᾽ όσον οι παπικοί δεν είχαν αποκηρύξει τα καινοφανή δόγματά τους. Παρεκάλεσε τον Πατριάρχη να παύσει τον σκανδαλισμό που προξενείται από αυτή του την πορεία μιας συμβιβαστικής ενώσεως με τους ετεροδόξους, δίχως αυτοί να ορθοφρονήσουν.

Την Κυριακή της Ορθοδοξίας του 1969 ο Μητροπολίτης Άγιος Φιλάρετος έστειλε επιστολή στον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο ελέγχοντάς τον για τις δημόσιες συμπροσευχές του με τους ετεροδόξους, κατά παράβασιν των Ιερών Κανόνων, αλλά και για τις δηλώσεις του Πατριάρχου Αθηναγόρα περί δήθεν επανακτήσεως της «αδιαιρέτου Εκκλησίας», οι οποίες παραπέμπουν στη «θεωρία των κλάδων», καθώς και της θεωρήσεως των δογματικών διαφορών ως δευτερευούσης σημασίας για το αν ανήκει κανείς στην πραγματική Εκκλησία. Και κατέληγε: «Ενώνεσθε με τους ετεροδόξους ουχί εν αληθεία αλλ᾽
εν αδιαφορία προς αυτήν».

Το Ιούλιο του ίδιου έτους ο Μητροπολίτης Φιλάρετος απέστειλε την «Πρώτη Επιστολή Πόνου» (βλ. σ. 164 της παρούσης) προς τους Προκαθημένους και όλους τους Αρχιερείς των Ορθοδόξων Εκκλησιών μετά την σύγκληση της Δ´ Γενικής Συνελεύσεως του ΠΣΕ στην Ουψάλα της Σουηδίας. Τα όσα συνέβησαν στην Ουψάλα χαρακτηρίζονται συνταρακτικά, διότι διαφαινόταν ότι η πλάνη του Οικουμενισμού τύγχανε της εγκρίσεως των Τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών. Η χρήση ενικού αριθμού για την Εκκλησία στα κείμενά της με την διατύπωση, λ.χ. «Η Εκκλησία διδάσκει...» και οι αναφορές περί «Παγκοσμίου Εκκλησίας» και περί δήθεν υφισταμένης εσωτερικής ενότητος των διαφόρων λεγομένων εκκλησιών παρά την εξωτερική τους διαίρεση, θεωρήθηκαν ότι παρέπεμπαν στην Οικουμενιστική θεωρία, ότι η δήθεν εσωτερική ενότητα πρέπει να εκδηλώνεται και να βιώνεται και εξωτερικά. Οι Οικουμενιστικές σχέσεις θεωρούνται αντίθετες προς την φύση της Μιας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας και χαρακτηρίζονται ως
πνευματικό δηλητήριο.

Το έτος 1969 πάλι, το Πατριαρχείο Μόσχας αποφάσισε να παρέχει τα μυστήρια ακόμη και στους παπικούς. Η Ιερά Σύνοδος της ΡΟΕΔ αντέδρασε και με απόφασή της στις 31-3-1970 απεφάνθη ότι το Πατριαρχείο Μόσχας με τον τρόπο αυτό αντί να αγιάζει τους
αιρετικούς γίνεται μέρος της αιρέσεώς τους.

Τον Σεπτέμβριο του 1971 η Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας της ΡΟΕΔ στο Μόντρεαλ του Καναδά αποφάσισε, συν τοις άλλοις, ότι όλοι οι αιρετικοί οι οποίοι προσέρχονται στην Εκκλησία έπρεπε να γίνονται δεκτοί δια βαπτίσματος, εγκαταλείποντας της μέχρι τότε
ρωσική πρακτική της κατ᾽ οικονομίαν αποδοχής τους δια χρίσματος ή απλής μετανοίας.

Κυριακή της Ορθοδοξίας του 1972 είναι η ημέρα κατά την οποία ο Μητροπολίτης Άγιος Φιλάρετος εξαπολύει την «Δεύτερη Επιστολή Πόνου» (βλ. σ. 176 της παρούσης) στους Προκαθημένους και τους Αρχιερείς όλων των Τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών, στην οποία
καταφέρεται εναντίον της Οικουμενικής κινήσεως και απαριθμεί τα δεινά τα οποία υπέστη η Εκκλησία από τις καινοτομίες που άρχισαν να επιβάλλονται από τις αρχές του 20ου αιώνα.Από το πνεύμα του νεωτερισμού το οποίο κυριάρχησε στην λεγόμενη «Ζώσα Εκκλησία», αλλά και στο λεγόμενο Πανορθόδοξο Συνέδριο της Κωνσταντινουπόλεως το 1923, την εορτολογική καινοτομία που δίχασε ολόκληρες τοπικές Εκκλησίες, μέχρι την άρση των
αναθεμάτων και την προώθηση ακόμη και του διαθρησκειακού Οικουμενισμού. Επισημαίνει δε ότι η συστηνόμενη Οικουμενιστική Εκκλησία, έχει τα χαρακτηριστικά της Εκκλησίας της Λαοδικείας, τα οποία περιγράφονται στην Αποκάλυψη, δηλαδή της χλιαρότητος.

Επί Μητροπολίτου Φιλαρέτου έγινε και η τρίτη Σύνοδος Πανδιασποράς την 12/25 Σεπτεμβρίου 1974 στην Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος του Τζόρντανβιλ της Νέας Υόρκης. Μεταξύ των άλλων ελήφθη απόφαση για την άρση των επιτιμίων κατά των Παλαιοπίστων. Η Σύνοδος αυτή ήταν αφιερωμένη στο Δόγμα της Εκκλησίας. Ο Μητροπολίτης Φιλάρετος επιθυμούσε η Σύνοδος αυτή να καθορίσει επί το αυστηρώτερον τη θέση της ΡΟΕΔ έναντι των λεγομένων επισήμων Ορθοδόξων Εκκλησιών, οι οποίες είχαν συμμετοχή στην Οικουμενική κίνηση. Υπήρξε όμως αντίδραση από τον Αρχιεπίσκοπο Γενεύης Αντώνιο, ο οποίος με τον φόβο του «απομονωτισμού», ήταν υπέρ της διατηρήσεως κάποιων δεσμών με τις επίσημες Εκκλησίες. Εν τέλει δεν ελήφθη κάποια απόφαση για το θέμα αυτό λόγω της ασυμφωνίας. Εκ τούτου μπορεί να κατανοήσει κανείς ότι ανάμεσα στους Αρχιερείς και στον Κλήρο της ΡΟΕΔ υπήρχε ήδη από τότε μία μεγάλη μερίδα η οποία ήταν μόνον αντι-κομμουνιστές, αλλά όχι αντι-οικουμενιστές.

Το επόμενο έτος, ο Μητροπολίτης Άγιος Φιλάρετος έγραψε μία αναίρεση της λεγομένης «Ομολογίας Θυατείρων» δια της οποίας διακηρυσσόταν ο Οικουμενισμός και δινόταν προτροπή για συμπροσευχές με ετεροδόξους και ακόμη και μυστηριακή διακοινωνία με αυτούς.

Το επιστέγασμα της αντι-Οικουμενιστικής προσπάθειας του Αγίου Φιλαρέτου ήταν η καταδίκη του Οικουμενισμού. Στη Σύνοδο που έγινε στο Μόντρεαλ του Καναδά τον Αύγουστο του 1983 ελήφθη απόφαση να αναθεματισθεί ο Οικουμενισμός. Το κείμενο του αναθέματος αυτού έχει ως εξής:

«Τοῖς βάλλουσι κατὰ τῆς ᾿Εκκλησίας τοῦ Χριστοῦ καὶ διδάσκουσιν ὅτι ἡ τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησία μεμέρισται ἐν οὕτω καλουμένοις "κλάδοις", οἵτινες διαφέρουσιν ἀλλήλων ἐν διδασκαλίᾳ καὶ τρόπῳ ζωῆς, ἢ ὅτι ἡ ᾿Εκκλησία οὐχ ὑφίσταται ὁρατῶς, ἀλλ᾿ ἀπαρτισθήσεται ἐν τῷ μέλλοντι, ὅταν ἅπαντες οἱ "κλάδοι" ἢ τμήματα ἢ ὁμολογίαι ἢ προσέτι καὶ θρησκεῖαι ἑνωθῶσιν ἐν ἑνὶ σώματι· καὶ οἵτινες οὐ διακρίνουσι τὴν ἱερωσύνην καὶ τὰ μυστήρια τῆς ᾿Εκκλησίας ἀπὸ τὴν ἱερωσύνην καὶ τὰ μυστήρια τῶν αἱρετικῶν, ἀλλὰ λέγουσιν ὅτι τὸ βάπτισμα καὶ ἡ εὐχαριστία τῶν αἱρετικῶν εἰσὶν ἱκανὰ πρὸς σωτηρίαν· ὡσαύτως, τοῖς κοινωνοῦσιν ἐν γνώσει τοῖς προμνημονευθεῖσιν αἱρετικοῖς ἢ συνηγοροῦσι, διαδίδουσι, ἢ ὑπεραμυνομένοις τῆς καινοφανοῦς αὐτῶν αἱρέσεως τοῦ οἰκουμενισμοῦ ἐν προσχήματι ἀδελφικῆς ἀγάπης, ἢ ὑποτιθεμένης ἑνώσεως τῶν διαχωρισθέντων Χριστιανῶν, ΑΝΑΘΕΜΑ»


Πηγή
Mαντάλης, Γ. Σ. (2017). Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία της Διασποράς από το 1917 μέχρι σήμερα, σελ. 83-88.
https://drive.google.com/file/d/1-gxZ5HHTqiNXtJ0ih_dSRNxBHVXCtizD/view

Σχόλια